ΚΑΡΙΤΑΣ ΑΘΗΝΑΣ

Κεντρ. γρ.: Ομήρου 9, Αθήνα | Central off.: 9, Omirou str., Athens, T: +30 210 3626186

ΚΑΡΙΤΑΣ ΑΘΗΝΑΣ

CARITAS ATHENS GREECE

«ΑΓΙΑ ΝΥΧΤΑ» ΤΟ ΓΝΩΣΤΟΤΕΡΟ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΙΑΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΣΥΜΠΛΗΡΩΝΕΙ 200 ΧΡΟΝΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

Το τραγούδι «Άγια Νύχτα» (γερμανικά “Stille Nacht, heilige Nacht”) αποτελεί τον  γνωστότερο διεθνώς χριστουγεννιάτικο ύμνο. Έχει μεταφραστεί σε περισσότερες από 300 γλώσσες και διαλέκτους σε ολόκληρο τον κόσμο κι έχει ερμηνευθεί από μεγάλο αριθμό τραγουδιστών, κάθε μουσικού είδους. Η απόδοση, ωστόσο, του Bing Crosby έχει καταγράψει ρεκόρ πωλήσεων, ως το τρίτο καλύτερο τραγούδι όλων των εποχών. Το 2011, η UNESCO το ανακήρυξε «άυλη πολιτιστική κληρονομιά».

Η εφετινή συμπλήρωση δύο αιώνων  ιστορίας του, θα εορταστεί με μεγάλη λαμπρότητα και ποικίλες εκδηλώσεις (εκθέσεις, συναυλίες, κοντσέρτα, θεατρικές παραστάσεις κά) στη χώρα καταγωγής του, την Αυστρία και ιδιαίτερα στις περιοχές του Σάλτσμπουργκ, της Άνω Αυστρίας και του Τυρόλου!

Η «Άγια Νύχτα» γράφτηκε στις αρχές του 19ου αιώνα από τον Αυστριακό δάσκαλο πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης Franz Xaver Gruber (1786-1863, συνθέτης) και το νεαρό Καθολικό ιερέα Josephus Franciscus Mohr (1792-1848, στιχουργός). Πρωτοτραγουδήθηκε την παραμονή των Χριστουγέννων του 1818, στην εκκλησία του Αγίου Νικολάου, στο  χωριό Oberndorf, που βρίσκεται 17 χιλιόμετρα βόρεια του Σάλτσμπουργκ. Οι στίχοι, ωστόσο, είχαν γραφεί δύο χρόνια νωρίτερα, το 1816, από τον προαναφερθέντα εφημέριο, όπως έγινε γνωστό από ένα χειρόγραφο που ανακαλύφθηκε το 1995 και φέρει την υπογραφή του.

 

Στην αριστερή πλευρά αναγράφεται η ημερομηνία συγγραφής των στίχων και στην πάνω δεξιά γωνία η ένδειξη «Melodie von Franz Xaver Gruber». Σήμερα, φυλάσσεται στο Salzburg Museum (πρώην Carolino Augusteum Museum), όπου παρουσιάζονται εκθέματα της πολιτιστικής ιστορίας της ευρύτερης αυτής περιοχής.

Για χρόνια οι δημιουργοί του παρέμεναν άγνωστοι και μάλιστα, πολλοί απέδιδαν την πατρότητα του τραγουδιού σε διάσημους κλασσικούς συνθέτες, όπως στον Mozart, Beethoven και Haydn, ή θεωρούσαν πως επρόκειτο για κάποιο παραδοσιακό γερμανικό νανούρισμα.

Μετά την πρώτη του εκτέλεση το τραγούδι ξεχάστηκε, καθώς οι δρόμοι των δύο δημιουργών του χώρισαν, αφού ο καθένας τους μετακινήθηκε σε διαφορετική περιοχή. Το 1825 ο τότε εφημέριος της εκκλησίας του Oberndorf κάλεσε τον τεχνίτη Karl Mauracher για να επισκευάσει το εκκλησιαστικό όργανο του ναού. Εκείνος ανακάλυψε στο πίσω μέρος του οργάνου πεταμένο ένα αντίγραφο του τραγουδιού, το οποίο έδωσε στην οικογένεια Strasser που ζούσε στο Τυρόλο και συνήθιζε να ταξιδεύει σε διάφορες πόλεις της Γερμανίας και να τραγουδάει σε γιορτές. Έτσι, η «Άγια Νύχτα» άρχισε να διαδίδεται στις γερμανόφωνες χώρες και σύντομα έγινε ιδιαίτερα δημοφιλής. Το 1839, η οικογένεια μουσικών, Rainer, από την ίδια περιοχή, παρουσίασε το τραγούδι στη Νέα Υόρκη, ξεκινώντας τη διάδοση της «Άγιας Νύχτας» στον αγγλόφωνο κόσμο.

Το 1863 μεταφράστηκε στα αγγλικά από τον John Freeman Young (1820-1885), με λίγο διαφορετική μελωδία από την πρωτότυπη. Το 1840 εκδόθηκε για πρώτη φορά με την ένδειξη «αγνώστου συνθέτη». Υπήρξε το αγαπημένο τραγούδι του βασιλιά Φρειδερίκου-Γουλιέλμου Δ΄ της Πρωσσίας, ο οποίος είχε διατάξει τη διεξαγωγή έρευνας για τον εντοπισμό των δημιουργών του!

Η «Άγια Νύχτα» θεωρείται εξαιρετικά δημοφιλής τόσο στην Καθολική, όσο και στην Προτεσταντική Εκκλησία. Μάλιστα κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο τραγουδήθηκε ταυτόχρονα στην αγγλική και την γερμανική γλώσσα από τα αντιμαχόμενα στρατεύματα στο μέτωπο, κατά τη χριστουγεννιάτικη ανακωχή του 1914!

Πολλές είναι οι διασκευές και οι επανεκτελέσεις της από διαφόρους καλλιτέχνες, ενώ αρκετές είναι και οι κινηματογραφικές και τηλεοπτικές παραγωγές, που βασίζονται στον τίτλο της, όπως:

“The Legend of Silent Night” (1968), τηλεοπτικό φιλμ του Daniel Mann

“Silent Night, Holy Night” (1976), ταινία κινουμένων σχεδίων της Hanna-Barbera

“Silent Mouse” (1988), τηλεοπτική παραγωγή του Robin Crichton

“Buster & Chauncey’s Silent Night” (1998), ταινία κινουμένων σχεδίων

“Silent Night” (2012), ταινία του Christian Vuissa

“The First Silent Night” (2014), ντοκιμαντέρ του Simon Callow

Ο Θρύλος

Η σύνθεση του χριστουγεννιάτικου αυτού τραγουδιού έχει εξάρει κατά καιρούς τη φαντασία του κόσμου, πλάθοντας διάφορες ιστορίες και θρύλους. Ο γνωστότερος αναφέρει ότι την προπαραμονή των Χριστουγέννων του 1818, στο μικρό χωριό Oberndorf, κατά τη διάρκεια της Θείας Λειτουργίας χάλασε, ξαφνικά, το παλιό εκκλησιαστικό όργανο της εκκλησίας. Ένοχοι θεωρήθηκαν τα …ποντίκια που είχαν ροκανίσει διάφορα μέρη του. Ο νεαρός εφημέριος Joseph Mohr κάλεσε, τότε, το δάσκαλο του χωριού και οργανίστα της εκκλησίας Franz Gruber για να σκεφθούν μια λύση, καθώς δεν μπορούσαν να αποδώσουν τους χριστουγεννιάτικους ύμνους χωρίς μουσική συνοδεία!  Αποφάσισαν, τελικά, να γράψουν ένα τραγούδι για κιθάρα. Έτσι, ο δάσκαλος αποσύρθηκε στο δωμάτιό του, πάνω από το σχολείο, περιμένοντας τους στίχους, που θα έγραφε ο ιερέας. Το γαλήνιο χιονισμένο τοπίο ενέπνευσε τον πατέρα Mohr, ο οποίος φαντάστηκε ότι σε μια τόσο γαλήνια και ήρεμη νύχτα θα ήρθε στον κόσμο το Θείον Βρέφος. Οι σκέψεις αυτές αποτέλεσαν και τους πρώτους στίχους του καινούριου τραγουδιού. Όταν o κληρικός ολοκλήρωσε τη συγγραφή, έτρεξε στο δωμάτιο του δασκάλου. Τα όμορφα λόγια του τραγουδιού συγκίνησαν τον Gruber που έβαλε τα δυνατά του για να συνθέσει μία εξίσου ωραία μελωδία. Μέχρι τα ξημερώματα το τραγούδι ήταν έτοιμο. Έτσι, το ίδιο βράδυ, κατά τη διάρκεια της Λειτουργίας των Χριστουγέννων, οι δύο δημιουργοί άρχισαν να ψέλνουν την «Άγια Νύχτα».

Μόλις τελείωσαν, μια απέραντη σιωπή επικράτησε στην εκκλησία, φέρνοντας τους σε αμηχανία. Όμως μια γλυκιά γυναικεία φωνή άρχισε να αποδίδει με κατάνυξη τους στίχους του νέου ύμνου. Σιγά-σιγά όλο το εκκλησίασμα άρχισε να συμμετέχει, ψάλλοντας συνεχώς το όμορφο αυτό τραγούδι.

Με τη διάδοση της «Άγιας Νύχτας» σε ολόκληρο τον κόσμο, ο δημοφιλής της θρύλος παραλλάχθηκε σε πολλές διαφορετικές εκδοχές, με τον εμπλουτισμό της αρχικής ιστορίας και με στοιχεία των κατά τόπους παραδόσεων.

 

ΣΤΙΧΟΙ

Άγια Νύχτα, σε προσμένουν

Με χαρά οι χριστιανοί

Και με πίστη ανυμνούμε

Το Θεό δοξολογούνε

Μ’ ένα στόμα, μια φωνή

Ναι, με μια φωνή

 

Η ψυχή μας φτερουγίζει

Πέρα στ’ άγια τα βουνά

Όπου ψάλλουν οι αγγέλοι

Απ’ τα ουράνια θεία μέλη

Στον Σωτήρα «Ωσαννά»

Ψάλλουν «Ωσαννά»

 

Στης Βηθλεέμ ελάτε όλοι

Στα βουνά τα ιερά

Και μ’ ευλάβεια μεγάλη

‘Κει που τ’ άγιο φως προβάλει

Προσκυνήστε με χαρά

Ναι, με μια χαρά